عبدالله مستوفى
242
شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )
ايجاد خيابان هاى جديد و توسيع خيابان هاى قديم بعد از اين اقدام اساسى ، نوبت بوسيع كردن خيابانهاى سابق و ايجاد خيابانهاى جديد رسيد . جز قدرت ديكتاتورى پهلوى با هيچ زور و زرى ممكن نبود ، اين توسيع و ايجاد صورت بگيرد خانهء اعيان بود ، يا خانهء بيوهزن ، مسجد بود يا مدرسه ، متعلق بداخله بود ، يا خارجه ، باغ سفارت بود ، يا عمارت دولتى ، همين كه داخل خط فرضى خيابان واقع ميشد ، به خرابى مبتلا ميگرديد ، و بهر كيفيتى كه بود ، مقصود كه گشايش خيابان تازه ، يا وسعت دادن خيابان سابق باشد حاصل ميگشت . سنگفرش و اسفالت ريزى خيابانها بعد از اينها ، باسفالتريزى و سنگفرش خيابانها پرداختند و از ميدان توپخانه كه تغيير اسم داده و بميدان سپه معروف گشته بود كار را شروع كردند ، خيابانها يكى بعد از ديگرى اسفالت شد . اسفالتريزى بخيابانهاى فرعى و بعضى از معابر و كوچهها هم رسيد ، حتى از شهر هم گذشت و از جانب جنوب تا كهريزك و از جانب مغرب تا نزديكى كرج و از سمت شمال در دو خط تا تجريش راههاى خارج شهر را هم اسفالتريزى كردند . ساختمانهاى خصوصى و عمومى براى ساختمانهاى طرفين خيابانها هم مقرراتى وضع شد كه تخلف از آنها براى احدى امكانپذير نبود . ابتدا تصور ميكردند اين ساختمانها اگر متحد الشكل باشد ، بهتر است . ساختمانهاى دو طبقه خيابان برق ، با ايوانهاى فوقانى كه نزديك ميدان سپه روبروى بانك انگليس ساخته شد ، نتيجهء اين تصور خطاى شهردارى وقت بود . بعد كه بزشتى يكنواختى برخوردند صاحب ملكها را در انتخاب اسلوب آزاد گذاشتند ، و همين آزادى و رقابت جبلى بشرى موجب شد كه هرچه تاريخ ساختمان جلوتر مىآيد ، بناها زيباتر مىشود . بناهاى خيابان شاه رضا كه از همه جديد الاحداثتر است دليل اين گفته مىباشد . عمارات زياد سلطنتى در خيابان كاخ و حولوحوش ، ساختمانهاى دولتى مانند كاخ دادگسترى و كاخ ماليه و عمارات وزارت داخله ، و صحيه و ادارهء ارزاق و ثبت اسناد ، و شهربانى و ابنيهء وزارت جنگ و باشگاه افسران ، و بانك ملى و وزارت كشاورزى ، و اپرا و عمارت وزارت خارجه ، ساختمان بيمهء ايران ، و دهها بناى عالى ديگر ، كه همه بامر اين پادشاه ساخته شده است براى سايرين سرمشق شد . امروز ، اگر در پس كوچههاى پائين شهر هم بخواهند ، عمارت كهنهاى را خراب و جاى آن ساختمانى كنند ، اسلوب جديد را حكما رعايت مينمايند . بسا ديده مىشود كه در ميان خانههاى خشتى يك طبقهء قديمى عمارات دو سه طبقهء آجرى و حتى سيمانى ساخته و افراخته شده است . بطوريكه ميتوان بضرس قاطع گفت ولو در محلهء قناتآباد هم ديگر